انواع روش های تحقیق

 پایه هر علمی روش شناخت ان است و اعتبار و ارزش قوانین هر علمی به روش شناختی مبتنی است که در ان علم به کار می رود. ممکن است از «روش تحقیق – پژوهش» معانی متمایزی استنباط شود، در اینجا منظور از روش تحقیق یک فرایند نظام مند برای یافتن پاسخ یک پرسش یا راه حل یک مساله است. از جمله عوامل موثر در انتخاب روش تحقیق می توان به موارد: نوع مساله مورد تحقیق، مرحله تعمق درباره تحقیق و علاقه شخصی محقق و نوع تحقیق اشاره کرد.روش های تحقیق را با معیارهای مختلفی دسته بندی می کنند که در ادامه به انها خواهیم پرداخت.

حتما بخوانید: فرضیه اماری چیست؟

طبقه بندی روش تحقیق بر مبنای هدف (By Purpose)

در طبقه بندی تحقیقات بر حسب اهداف، قبل از هر چیز بر میزان کاربرد مستقیم یافته ها و درجه تعمیم پذیری انها در شرایط دیگر توجه می شود.

باید توجه داشت که طبقه بندی تحقیقات بر اساس نوع هدفشان ضرورتاً به معنای وجود مرزهای مشخص بین انواع تحقیقات نیست، بلکه اکثر این تحقیقات در یک امتداد قرار دارند و با هم وابستگی های مفهومی دارند.

1. تحقیقات بنیادی (پایه ای) (Basic Research)

تحقیقات بنیادی به کشف قوانین و اصول علمی می پردازد و درصدد توسعه مجموعه دانسته های موجود درباره اصول و قوانین علمی است. ممکن است یک تحقیقات بنیادی در زمانی که انجام می شود کاربرد عینی و مشخصی نداشته باشد اما در دراز مدت مبنایی برای توسعه دانایی و انجام سایر پژوهش ها خواهد بود.

هدف این نوع تحقیق ایجاد نظریه از طریق کشف اصول یا قواعد کلی است و توجهی به کاربرد عملی یافته ندارد، نتایج این گونه تحقیق اغلب مجرد و کلی است. (هدف از این نوع تحقیق بیشتر نظریه پردازی است. ) از جمله مشخصات تحقیقات پایه ای می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کسب شناخت های کلی
• ثبت و ضبط جامع
• وقت گیر بودن (برای کشف مجهول، زمان طولانی نیاز است.)
• هزینه بر بودن (نیاز به منابع مالی زیاد دارد.)
• معمولاً بوسیله مراکز علمی و دانشگاهی انجام می شود.

تحقیقات بنیادی خود بر دو نوع تجربی و نظری است. در تحقیقات بنیادی تجربی، داده ها و اطلاعات اولیه با استفاده از روش های ازمایش، مشاهده، مصاحبه و … گرداوری شده و از طریق روش های اماری مورد تجزیهو تحلیل قرار می گیرد.

در تحقیقات بنیادی نظری، اطلاعات و مواد اولیه تحلیل به روش کتابخانه ای گرداوری شده و سپس به روش های مختلف استدلال مورد تجزیه و تحلیل عقلانی قرار گرفته و نتیجه گیری می شود.

حتما بخوانید: روش های تحقیق بازار کدامند؟

2. تحقیقات کاربردی (Applied Research)

تحقیقات کاربردی، تحقیقاتی هستند که نظریه ها، قانونمندی ها، اصول و فنونی که در تحقیقات پایه تدوین می شوند را برای حل مسایل اجرایی و واقعی به کار می گیرد. (غالباً در تحقیقات کاربردی، اصول علمی تدوین شده در تحقیقات پایه، مبنای کاربردی شدن قرار می گیرند.)
این تحقیقات بر روی یافتن راه حل مسائل فوری با ماهیت عملی متمرکز می شود و بنابراین این تحقیقات جنبه عملی داشته (نتایج این تحقیق عینی و مشخص است.) و معمولاً خود محققین در کاربرد نتایج دخیل می باشند.

این نوع تحقیق برای بکار بردن شیوه جدید در جهت زندگی بهتر در جامعه به کار برده می شود. از جمله مشخصات تحقیقات کاربردی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• از نظر زمانی زودتر از تحقیقات بنیادی انجام می گیرند.
• درامد زا هستند و به همین دلیل طرفداران بیشتری دارند.
• عمدتا توسط سازمانهای دولتی و خصوصی و کارخانه ها انجام می پذیرند.

3. تحقیق و توسعه (Research & Development = R&D)

فرایندی است که به منظور تدوین و تشخیص مناسب بودن یک فرایند، روش ها و برنامه ها، شناسایی نیاز یا استعداد، پیدایش اندیشه ها، افرینش طراحی، تولید، معرفی و انتشار یک محصول و فرایند یا نظام فناوری تازه، انجام می شود .می توان اینگونه گفت که این تحقیقات بیشتر با رویکرد به اینده و پیشرفت علوم صورت می گیرد.

هدف اصلی فعالیت های R&D نظریه پردازی یا ازمون نظریه نیست بلکه توسعه محصولات یا فرایندهای جدید، تدوین یا تهیه برنامه ها ، طرح ها و امثال ان است. با وجود پر هزینه بودن اجرای چرخه تحقیق و توسعه این چرخه، رشد و توسعه اتی را فراهم می سازد.

4. تحقیقات عملی (Action Research)

در این تحقیق که به صورت عملی می باشد فرد به دنبال پیدا کردن راه حل و بررسی درست درباره موضوع خاص مربوط به خود می باشد که نتیجه ان منجر به شناخت در رابطه با موضوع مورد نظر خود می باشد.

هدف اصلی تحقیقات عملی، حل یک مساله خاص است و نه کمک به توسعه نظریه های علمی.

این تحقیقات را می توان تحقیقات حل مساله یا حل مشکل نیز نامید. زیرا نتایج ان مستقیماً برای حل مساله به کار گرفته می شود. البته بایستی توجه داشت که نقش این نوع تحقیقات در پیشرفت علم محدود است.

دکتر خاکی در کتاب روش تحقیق خود نوع دیگری تحقیق با عنوان تحقیق ارزیابی را معرفی می کند. وی بیان می دارد : این نوع تحقیقات، فرایندی جهت جمع اوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات برای تصمیم گیری هستند. (منظور از ارزیابی، انتخاب یک راه کار به منظور اتخاذ تصمیم است.)

حتما بخوانید: ۱۱ مرحله اصلی انجام تحقیقات بازار اثر‌بخش

طبقه بندی تحقیقات بر مبنای ماهیت و روش (By Method)

1. روش تحقیق تجربی

تحقیق تجربی یا ازمایشی یکی از دقیق ترین و کارامدترین روشهای تحقیق است که برای ازمون فرضیه ها مورد استفاده قرار می گیرد. هدف این تحقیق بررسی تاثیر محرک ها، روش ها و یا شرایط خاص محیطی بر روی یک گروه ازمودنی می باشد.

از خصوصیات روش تجربی این است که ضمن دستکاری یا مداخله در متغیرها (Manipulation or Intervention) و کنترل شرایط (control) نتایج بدست امده را در مورد گروهی که با انتساب (Randomization) تصادفی انتخاب شده اند، مورد مشاهده قرار می دهد.

در این تحقیق پژوهشگران به منظور کشف روابط علت و معلولی یک یا چند گروه را به عنوان گروه تجربی تحت شرایط خاص (متغیر مستقل قرار می دهد و نتایج را متغیر وابسته) با گروه و یا گروههای گواه(گروه شاهد یا کنترل) که تحت چنان شرایطی نبوده اند مقایسه می کند و از این رهگذر به چگونگی تاثیر ان شرایط خاص در رفتار گروه تجربی پی می برد.

هنگامی که انتخاب افراد تحت تجربه بصورت تصادفی ممکن نباشد و یا نتوان متغیرهای مستقل را کاملاً دستکاری و یا در انها مداخله نمود از روش تحقیق نیمه تجربی (Quasi‐Experimental) یا شبیه تجربی استفاده می شود.

از جمله شرایط ضروری یک تحقیق تجربی می توان به کنترل (جلوگیری از ورود متغیرهای مزاحم و مداخله گر)، انتخاب تصادفی، تکرار ازمایش و قابلیت تعمیم اشاره کرد.

روشها و طرح های اجرای تحقیق تجربی:

– ازمایش با استفاده از یک گروه ازمودنی

که می توان به صورت پس ازمون (ازمون پس از در معرض متغیر قرار گرفتن) و پیش ازمون و پس ازمون (ازمون قبل از تاثیر و بعد از تاثیر متغیر و مقایسه ان دو) ان را انجام داد.

–  ازمایش با استفاده از دو گروه (مشاهده و ازمایش)

در این روش ابتدا افراد به صورت تصادفی به دو گروه تقسیم می شوند. گروه اول، گروه ازمایش و گروه دوم، گروه کنترل نامیده می شود.

این روش به دو صورت انجام می شود : پس ازمون (گروه ازمایش تحت تاثیر متغیر قرار می گیرد و انگاه از هر دو گروه ازمایش به عمل می اید و نتایج ان دو با هم مقایسه می شود.) و پیش ازمون و پس ازمون ( قبل از تاثیر متغیر هر دو گروه مورد ازمایش قرار می گیرند. سپس گروه ازمایش تحت تاثیر متغیر قرار می گیرد و پس از ان از هر دو گروه ازمون به عمل می اید و نتایج دو ازمون با همدیگر مقایسه می شود.) ان را انجام داد.

– ازمایش با استفاده از چند گروه

این روش به صور مختلفی انجام می شود: استفاده از طرح چهار گروهی سولومون، طرح پس ازمون چند گروهی و استفاده از پیش ازمون و پس ازمون گروهی (تفاوت این روش با روش قبل انتخاب بیش از سه گروه متجانس برای اجرای ازمایش است.)

– ازمایش با استفاده از روش تکرار ازمون

این روش چه با استفاده از یک گروه و چه استفاده از دو گروه متجانس انجام می شود.در اینجا محقق سعی می کند گروه ازمایش را به دفعات تحت تاثیر متغیرهای مستقل قرار دهد .

2. روش تحقیق تاریخی (Historical Research)

در روش تاریخی موضوع معینی که در گذشته در یک مقطع زمانی اتفاق افتاده است، بررسی می شود. محقق در ان می کوشد، از طریق گرداوری اطلاعات ) اسناد و مدارک (مربوط به موضوعی تاریخی و بررسی صحت و سقم ان اطلاعات و نیز تجزیه و تحلیل انها به کشف حقایق مربوط به ان موضوع دست پیدا کند.

از جمله مشکلات خاص روش تحقیق تاریخی، قابل تکرار و مشاهده مستقیم نبودن رویدادهای تاریخی است.(محقق در صحنه حضور ندارد و نمی تواند متغیر ها را شناسایی کند و امکان تهیه مدارک را ندارد و گاهاً بعضی از منابع اعتبار سندیت ندارند.)

تحقیقات تاریخی با اهدافی چون:

• به دست اوردن دیدگاه روشنی از زمان حال و
• اطلاع از انچه در گذشته اتفاق افتاده است.

در این نوع تحقیق منابع اطلاعات به منابع اولیه و ثانویه تقسیم می شوند. منابع اولیه شامل اطلاعات دست اول مانند اسناد است و منابع ثانویه شامل اطلاعات دست دوم نظیر گزارش یک شخص ثالث از واقعه است. (شخص ثالث شاهد عینی واقعه نبوده است.)
از جمله منابع تحقیق تاریخی می توان به مواردی چون منابع مکتوب، منابع شفاهی، منابع تصویری، منابع ساختمانی، منابع مادی و ابزاری و اسناد اکترونیکی اشاره کرد.

انواع روش تحقیق تاریخی:

– روش تحلیل تاریخی

تجزیه و تحلیل سیر تاریخی تغییرات اجتماعی و تحول ارزش ها در یک جامعه معین

– روش تحلیل شباهتهای ساختاری

مقایسه تاریخی دو موضوع از لحاظ ساختاری و کارکردی مبتنی بر تاثیر متقابل به طور همزمان

– روش تحلیل کارکردی

تجزیه و تحلیل تغییرات و دگرگونی های ایجاد شده در کارکردهای سازمانهای اجتماعی

3. روش تحقیق توصیفی (Descriptive Research)

هدف محقق از انجام این نوع پژوهش توصیف عینی .واقعی و منظم خصوصیات یک موقعیت یا یک موضوع می باشد. پژوهشگر در اینگونه تحقیقات سعی می کند تا نتایج عینی از موقعیت را بیان کند.

این تحقیق در پاسخ به سوالاتی مانند چقدر؟ ، چه کسی؟ و چه اتفاقی دارد می افتد؟ است. تحقیق توصیفی،شامل جمع اوری اطلاعات برای ازمون فرضیه یا پاسخ به سوالات مربوط به وضعیت فعلی موضوع مورد مطالعه می باشد (تمرکز اصلی در درجه اول به زمان حال است.) و این تحقیق انچه را که هست توصیف و تفسیر می کند.
در این نوع تحقیق، نقش محقق تعیین کننده مشاهدات و توصیفات است. اجرای تحقیق توصیفی می تواند صرفا برای شناخت شرایط موجود یا کمک به فرایند تصمیم گیری باشد. در این نوع تحقیق در پی چگونگی یک موضوع است. اطلاعات توصیفی معمولاً به وسیله ی پرسشنامه، مشاهده و مصاحبه جمع اوری می شود.

انواع تحقیقات توصیفی:

– روش تحقیق توصیفی زمینه یابی (پیمایشی)

به مطالعه ویژگی ها و صفات افراد جامعه می پردازد و وضعیت فعلی جامعه را در قالب چند صفت یا متغیر مانند سن، جنس، وزن و غیره مورد بررسی قرار می دهد. تفاوت اصلی این روش با روش تجربی این است که در روش تجربی تغییر خصوصیات افراد و متغیر ها با دخالت ازمایشگر صورت می گیرد.

– روش تحقیق موردی (ژرفانگر)

در پژوهش موردی حوزه تحقیق یک مورد خاص نظیر یک فرد یا یک خانواده یا یک گروه یا یک مؤسسه و یا یک جامعه محدود است و پژوهشگر در ان تلاش می کند، ویژگی های خاص ان یک مورد را به طور جامع بررسی کند.

موردی بودن پژوهش این امتیاز را دارد که محقق می تواند به نتایج دقیق تر و عمیق تری از ان دست پیدا کند.

– تحلیلی (تحلیل محتوا)

به منظور توصیف عینی و کیفی محتوای مفاهیم به صورت نظام دار انجام می شود. در واقع قلمرو این تحقیق را متنهای مکتوب، شفاهی و تصویری درباره موضوعی خاص تشکیل می دهد.

– تحقیق همبستگی یا همخوانی (Correlational Research)

این تحقیقات برای کسب اطلاع از وجود رابطه بین متغیرها انجام می پذیرد ولی الزاما کشف رابطه علت و معلولی مورد نظر نیست. (تحقیق همبستگی هرگز یک رابطه ی علت و معلولی را روشن نمی کند، بلکه صرفاً وجود یک رابطه را توصیف می کند.)

در این نوع از پژوهش نیز حوزه تحقیق موارد بسیاری را دربرمی گیرد؛ اما محقق در ان می کوشد، دو یا چند دسته از اطلاعات مختلف مربوط به یک گروه یا یک دسته از اطلاعات مربوط به دو یا چند گروه مختلف را با هم مقایسه کند؛ به این منظور که رابطه یک یا چند عامل را با یک یا چند عامل دیگر کشف کند و میزان همبستگی میان انها را به دست اورد.
همبستگی می تواند به صورت مثبت (جهت تغییر در یک متغیر با جهت تغییر در متغیر دیگر همسو باشد.)، منفی (جهت تغییرات یک متغیر با جهت تغییرات متغیر دیگر همسو نباشد.) و بدون همبستگی باشد.

– تحقیقات علی (پس رویدادی)

در اینگونه تحقیقات کشف علت ها یا عوامل بروز یک رویداد یا حادثه یا پدیده مد نظر است. در یک تحقیق علی مطلوب محقق باید سه دسته متغیر داشته باشد:

• متغیرهای اصلی که نقش موثر و مثبتی در بروز پدیده داشته اند.
• متغیرهایی که نقش بازدارنده و منفی در رابطه با بروز پدیده داشته اند.
• متغیرهای زمینه ساز که هموارکننده راه برای اثرگذاری متغیرهای اصلی بوده اند.

با دریافت « مشاوره فروش و بازاریابی کسب و کار » از کارشناسان جوان حرفه‌ای و باتجربه ساکوراد؛ موفقیت کسب و کار، رونق فروش و افزایش درامد خود را تضمین کنید!

و اما کلام اخر…

با استفاده از درخت تصمیم گیری و پاسخ به سوالات ان می توانید روش تحقیق مناسب برای خود انتخاب کنید.